Hastalıklar

Astım – Hastalık

Astım Hastalığı

Astım; Yetişkinlerde % 5-7 arası, çocuklarda % 13-15 arasında görülen, hava yollarının daralması sonucu baş gösteren ve aynı zamanda kriz (ataklar) meydana getiren ciddi bir halk hastalığıdır.

Tahmini rakamlara göre dünya üzerinde yaklaşık 300 milyon kişi etkisi altına alan astım hastalığı, doğru tedavi ile kontrol altına alınabilir. Tedavinin doğru yapılamaması durumlarında ise hastanın ciddi anlamda günlük aktivitelerini kısıtmakta olan müzmin (kronik) hastalıktır.

“Astımın giderilmesideki amaç, mikrobik olmayan hava yollarındaki iltihaba bağlı meydana gelen daralmanın giderilmesi ve hasta olan kişin rahatça nefes alabilir hale gelmesidir. Klinik kontroller yapılarak hastalık kontrol altına alınabilmektedir.”

Belirtileri

Astım - Hastalık Hastalıklar
Astım hastalığının görülme sıklığı, anne ve babanın astım oluşuna göre daha fazla artabilir.

Astım belirtileri arasında 4 ana madde üzerinden değerlendirme yapılabilir ve bunlar;

  • Kuru öksürük (genelde),
  • Nefes alma güçlüğü (nefes darlığı),
  • Göğüste oluşan baskı hissi,
  • Hışıltılı ve hırıltılı oluşan solunum

Belirtilerin tamamı hasta üzerinde görülebilirken aynı zamanda bir kaçı veya biri hasta üzerinde oluşabilir. Belirtiler astımın durumuna göre değiştiğinden başka rahatsızlıklarda olabilir. Aşağıdaki belirtiler ile birlikte görüldüğünde tanı açısından daha fazla önemlidir.

Belirtileri ise;

  • Nöbetler halinde tekrar etmesi,
  • Gece veya sabaha karşı etkisini daha fazla göstermesi,
  • Kendi kendine veya kullanılan ilaçlar yardımı ile düzelmesi,
  • Mevsimsel olarak değişiklik göstermesi.

Kimlerde olur? Riski nedir?

Bazı etkenlerin oluşturduğu ve kişilere göre değişim gösteren bu hastalık ortaya çıkar. Risk faktörleri hastalığın oluşmasında rol oynar. Bazı kişilerde ortaya çıkışı veya çıkmayışının faktörleri aşağıda risk taşıyanlar grupları ile belirtilmiştir. Faktörlerin etkisi ile astım görülme olasılığı kişisel ve çevresel olarak artış gösterir.

Kişisel nedenler;

  • Genetik, ırsi olarak cinsiyet ve şişmanlık sonucu kişinin kendi veya ailesine ait nedenlerdir.
  • 3’te 1 oranında anne veya babadan dolayı çocukta görülme sıklığı bulunurken, hem annenin hem de babanın astım oluşu ise oranı 3’e 2 olarak değiştirir.
  • Kilo fazlalığı (şişman) olan kişilerde hormon benzeri maddelerin hava yolu işlevini yerine getiren fonksiyonları etkilemesi ile astım oluşma riskinin ortaya çıkması olabilmektedir.
  • Erkek çocuklar astım için riskli gruptadır. (Astım erkek çocuklarda kızlara göre 2 kat daha fazladır. Yaş ilerledikçe oran eşitlenir ve sonrasında kadınlarda daha fazla görülür.)

Çevresel nedenler;

Çevrenin etkisi ile bazı etkenler, genetik olarak astıma yatkın kişilerde ortaya çıkabilir. Ev ortamlarında karşılaşılan etkiler ise oldukça önemli derecededir.

  • Evdeki tozlar, polenler, küf mantarları ve benzeri hava yolu ile alınabilecek alerjenler ile tekrar eden akciğer angeksiyonaları, sigara içilen ortamlar, kullanılan ilaçlar, hava kirliliği ve beslenme alışkanlıkları.
  • İş dalları arasında, ziraat, çiftçiler, boyacılık, temizleme işi yapanlar ile plastik üretiminde çalışanlarda sık rastlanır. Çalışanların hastalık belirtileri aylar hatta yıllar sonra ortaya çıkabilir.
  • Hamilelik dönemlerinde sigara kullanan annelerin bebeklerinin riski 4 kat daha fazla olup, ilk yıl çocukta hışırtılı solunum ile beraberinde başka sorunlar getirebilir.
  • Kesin kanıt olarak hava kirliliği söylenemez ancak hava kirliliği nedeni ile akciğer fonksiyonlarında azalma görülür.
  • İnek sütü ile beslenen ve soya proteinin alan bebeklere göre, anne sütü kullananların daha az hışırtılı solunum rahatsızlıklarına yakalandıkları görülmektedir.

Astım belirtilerini tetikleyen faktörler

Tedavisi doğru olduğu sürece astımdan şikayeti olan hasta sayısı yok denecek kadar azdır. Bazı durumlarda ise bunlar; nefes darlığı, çevresel nedenler, öksürük ve hışırtılı sonulun belirtilerinin tekrarlamasına neden olur. Çok şiddetli olması acile gitmeye kadar zorlayabilir. Oluşan bu etkenlerin adı tetikleyici etkenlerdir.

Etkenler hastaya göre değişebilir ve bu etkenli durumları aza indirmek veya uzaklaşmak rahatlamaya sebep olur.

Tetikleyen etkenler ise;

Alerjenler oldukça etkilidir. Çevrede bolca bulunan bu etkenler genel anlamda zararsız gibidir ama astım olan kişilerin sorunları beraberinde getirmesine neden olur. Alerjik durumlar astım olan çocuklarda %80, yetişkinlerde %50 oranındadır.

Astım ataklarını arttıran nedenler

Çevrede veya evde bulunan bazı etkenler alerjen astım ataklarına neden olabilir. Önemli olan astım atak nedenleri ise;

  • Evdeki tozlar, polenler, küf mantarı sporları, Hamam böcekleri, Hayvan tüyleri,
  • Gıdalar: (süt, fıstık, balık, buğday, soya, yumurta gibi..),
  • Solumun yolu rahatasızlıkları (grip) gibi bazı rahatsızlıklar astımı olanlarda nefes darlığına sebep olabilir,
  • Sigara içilen ortamlar ve dumana maruz kalmak tetikler,
  • Kullanılan ilaçlar öksürttüğü gibi astım krizine de neden olabilir. (Yüksek tansiyon, kalp-damar hastalıkları, aspirin gibi ağrı kesiciler, migren,, göz tansiyonu (glokom), kalp rtim bozukluğu gibi..)
  • Hava kirliliği astım ataklarını arttırır. Özellikle dumanlar etkilidir. Ev veya çevre kirliliği buna dahildir.
  • Duygusal değişimler ile stres ataklara neden olduğu gibi, aşırı gülmek veya ağlamak nefes alımını derinleştirdiğinden hava yolları uyarılabilir. Huzursuzlanma ve sinirlenmeler astım belirtilerini tetiklemekte etkilidir.

Teşhis – Tanı

Tedavinin doğru uygulanabilmesi için tanının doğru koyulması gerekmektedir. Doktora başvuran hastayı dinlemek tanının ilk aşamasıdır ve belirtilerin doğru şekilde anlatılması ile öykünün önemi ortaya çıkar.

Doktora başvuranlarda alınan öyküdeki önemli bulgular ise;

  • Öksürük, nefes darlıkları, göğüste baskı ve hışırtılı gibi sorunların tekrar ediyor olması.
  • Atakların verdiği durumların haricinde hastanın kendini iyi hissetmemesi.
  • Belirtilerin sıklığının gece ve sabaha karşı ortaya çıkması.
  • Yapılan egzersizlerin ardından hışırtılı solunum veya öksürük oluşması.
  • Soğuk algınlıklarında göğse kadar inmesi, belirtileri daha fazla ortaya çıkarıyor olması.
  • Kendiliğinen kaybolması veya astım ilacı ile geçmesi.
  • Ailde başka bireylerde atım olup olmaması.

Astım tanısı kan tahlili ile belirlenmez. Başka rahatsızlıkların belirtiside olabilecek durumlar için akciğer röntgeninin çekilmesi gerekebilirken, astım şikayeti ile gelen hastalarda bu belirtiler gayet normal karşılanacak durumları da oluşturuyor olabilir. Astım, ataklar halinde gelen bir hastalık olduğundan diğer dönemlerde atak olmadığı zamanlarda bulgu ortaya çıkarmayabilir. Ataklar esnasında veya astımın ilerlemesi durumlarında olgularda hava hapsi bulguları oluşabilir.

Astım tanısı için solunum fonksiyon testleri en önemlisidir. Solunum fonksiyonu ölçüm cihazları sayesinden yapılan nefes ölçümleri (ilaçlı-ilaçsız) olarak hastalığın teşhisi ortaya çıkabilir ve hastalığın derecesi belirlenir. Soluk verme hızını ölçen basit taşınabilir cihazlarla (PEF metre) yapılan günlük ölçümlerin uzun süreli takibi ve değerlendirilmesi de tanıyı koymada yardımcıdır. Meslek ile ilişkili astım tanısında PEF metre kullanılabilir. PEF metre ile soluk hızı takibi, ilaç tedavisinin yeterli olup olmadığının takibinde ve astımın seyrinin izlenmesinde (hastalık kontrol altında mı, kötüye gidiş var mı) kullanılabilmektedir.

Gerekli görüldüğü durumlarda, astım belirtilerine yol açan allerjen kaynaklı tetikleyici faktörlerin belirlenmesine yardım etmek amacıyla alerji deri testleri yapılabilir. Basit ve hızla uygulanabilen deri testlerinin usulüne uygun yapılması ve değerlendirilmesi çok önemlidir; aksi takdirde yanlış yönlendirmelere neden olabilir.

Kaynak

  • gogushast.hastane.akdeniz.edu.tr
]}
Etiketler
Photo of Global
Global
Araştırmacı ve yazar. Sağlık gündemini takip ederek hastalıklar ve tedavi yöntemleri ve alternatif tıp alanında detaylı bilgi paylaşımı sunmaktadır.
Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu
Kapalı